«Tam quốc diễn nghĩa» nổi bật ở một chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, 1 ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài nổi trội 1 chữ "nghĩa" ra, «Tam quốc diễn nghĩa» cũng mô tả thế nào là "trí tuệ". Trong phần lớn tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», lý tưởng nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. trong khoảng câu chuyện Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta mang thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào tháo đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào tháo, vì thế kẻ địch ngăn Tào tháo dỡ bình định Giang Nam chỉ còn mang Lưu Bị và Tôn Quyền. tháo dỡ bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ sở hữu tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải khoanh tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, ngàn viên thượng tướng, muốn cộng có tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cùng chia đất đai, giao hiếu sở hữu nhau mãi mãi. Xin đừng nghi hoặc, tư vấn ngay cho". Đây chính là kế "mượn đường diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự tróc nã bức của Tào dỡ, Lưu Bị chỉ còn cách liên minh với Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. không những thế lúc đấy Đông Ngô vẫn đang chần chừ là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào tháo dỡ 1 mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh thị oai Giang Nam, bởi thế giả dụ kháng Tào ko thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ ko cánh mà bay, do đó số đông mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ lặng, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa ko muốn chịu áp chế của Tào tháo dỡ, lại sợ ko đánh nổi quân giặc đông. cho nên để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều chính yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền chẳng hề là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, người nào cũng mang thể hàng Tào tháo dỡ được, duy mang tướng quân thì không hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì dỡ phong cho làm cho quan, áo gấm về làng, mà cũng không phải mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cùng, xe 1 cỗ, ngựa 1 con, đầy tớ vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] sở hữu còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc mặc dầu đã động đến chỗ tự ái và làm Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự ngần ngừ của Tôn Quyền.
lúc Tôn Quyền nghe mang Ngọa Long tiên sinh tới Đông Ngô, liền nghĩ ngay tới hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn 1 đám mưu thần Đông Ngô tới, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng có người tài, lại xem Gia Cát Lượng sở hữu thể thuyết phục những người chủ trương đầu hàng hay không. trong khoảng Đó dẫn tới cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc chiến trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải khi bị vặn, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy thí dụ Lưu Bị thắng Tào tháo dỡ, làm cho những người căn vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi im và cảm thấy hổ ngươi.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng có Tôn Quyền là trước thì kể khích, sau mới khuyên lơn. Tôn Quyền sợ quân Tào phổ thông, Khổng Minh càng thổi phồng Tào tháo binh phổ thông tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu ko hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [3] là một tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa không chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lẫy lừng trên đời, kẻ sĩ thảy đều chờ mong. Việc ko xong là bởi trời, mang đâu lại chịu luồn cúi người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh kể xong, nét mặt lầm lầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. các quan cộng mủm mỉm cười và giải thể. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên lúc Tôn Quyền nghe Lỗ Túc kể Khổng Minh sở hữu diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận làm vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào toá vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu với tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu có tôi. Tôi chẳng thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng khi Lưu Dự Châu tạo điều kiện cho thì cũng không người nào đương nổi được Tào dỡ hiện tại. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, làm thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng sở hữu chừng vạn binh sĩ. Quân Tào dỡ từ xa tới, tất cũng mỏi mệt; vừa mới đây, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm 1 ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại sức phương bắc không quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ không hề là tình nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hợp lực mang Dự Châu, thì làm gì không phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. cơ hội được thua, chỉ trong lúc này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã khiến cho sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, không còn hoài nghi gì nữa". Ngay hôm đấy, Tôn Quyền thảo luận chứa quân để cùng đi phá Tào tháo dỡ. Đây chính là cơ sở ban sơ cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: http://chanhkien.org.
